Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μπλόκαρε την παράταση ενός νόμου που επιτρέπει στις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας να σαρώνουν τις πλατφόρμες τους για σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών, δημιουργώντας ένα νομικό κενό το οποίο, σύμφωνα με ειδικούς σε θέματα ασφάλειας των παιδιών, θα οδηγήσει στο να περνούν εγκλήματα απαρατήρητα.
Ο νόμος, ο οποίος αποτελούσε ειδική εξαίρεση από τη νομοθεσία της ΕΕ για την προστασία της ιδιωτικής ζωής, τέθηκε σε εφαρμογή το 2021 ως προσωρινό μέτρο που επέτρεπε στις εταιρείες να χρησιμοποιούν τεχνολογίες αυτοματοποιημένου εντοπισμού για τη σάρωση μηνυμάτων για επιβλαβές περιεχόμενο, συμπεριλαμβανομένου του υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών (CSAM), της αποπλάνησης (grooming) και του σεξουαλικού εκβιασμού (sextortion). Ωστόσο, έληξε στις 3 Απριλίου και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισε να μην ψηφίσει για την παράτασή του, εν μέσω ανησυχιών ορισμένων νομοθετών για την προστασία της ιδιωτικής ζωής.
Αβεβαιότητα για τους τεχνολογικούς κολοσσούς
Το ρυθμιστικό κενό έχει δημιουργήσει αβεβαιότητα για τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας, διότι ενώ η σάρωση για επιβλαβές περιεχόμενο στις πλατφόρμες τους είναι πλέον παράνομη, εξακολουθούν να φέρουν την ευθύνη αφαίρεσης κάθε παράνομου περιεχομένου που φιλοξενείται στις πλατφόρμες τους, βάσει ενός άλλου νόμου, της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act). Η Google, η Meta, η Snap και η Microsoft ανέφεραν ότι θα συνεχίσουν να σαρώνουν εθελοντικά τις πλατφόρμες τους για CSAM, σε κοινή δήλωση που αναρτήθηκε σε ιστολόγιο της Google.
«Είμαστε απογοητευμένοι από αυτή την ανεύθυνη αποτυχία επίτευξης συμφωνίας για τη διατήρηση των καθιερωμένων προσπαθειών προστασίας των παιδιών στο διαδίκτυο», ανέφερε η δήλωση.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανέφερε σε ανακοίνωσή του ότι δίνει προτεραιότητα στις εργασίες του σχετικά με τη νομοθεσία για την πρόληψη και την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών στο διαδίκτυο και ότι οι διαπραγματεύσεις για ένα μόνιμο νομικό πλαίσιο βρίσκονται σε εξέλιξη, αν και το όργανο δεν προσέφερε κάποιο χρονοδιάγραμμα για συμφωνίες ή εφαρμογή.
Προειδοποιήσεις για δραματική πτώση στις αναφορές
Οι υπερασπιστές της προστασίας των παιδιών είχαν προειδοποιήσει ότι το να επιτραπεί η λήξη της νομοθεσίας πιθανότατα θα προκαλούσε απότομη πτώση στις αναφορές σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Υπενθυμίζουν ένα παρόμοιο νομικό κενό που σημειώθηκε το 2021, όταν οι αναφορές τέτοιου υλικού από λογαριασμούς με έδρα την ΕΕ προς το Εθνικό Κέντρο για τα Εξαφανισμένα και Υπό Εκμετάλλευση Παιδιά (NCMEC) μειώθηκαν κατά 58% σε διάστημα 18 εβδομάδων.
«Όταν διαταράσσονται τα εργαλεία εντοπισμού, χάνουμε την ορατότητα, γεγονός που επηρεάζει άμεσα την ικανότητά μας να βρίσκουμε και να προστατεύουμε τα θύματα σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών», δήλωσε ο Τζον Σίχαν, αντιπρόεδρος του NCMEC, ενός αμερικανικού οργανισμού που λειτουργεί ως κέντρο συλλογής αναφορών παιδικής κακοποίησης, τις οποίες προωθεί στις αρμόδιες υπηρεσίες επιβολής του νόμου σε όλο τον κόσμο. «Όταν ο εντοπισμός ‘σκοτεινιάζει’, η κακοποίηση δεν σταματά».
Το 2025, το NCMEC έλαβε 21,3 εκατομμύρια αναφορές που περιελάμβαναν περισσότερες από 61,8 εκατομμύρια εικόνες, βίντεο και άλλα αρχεία για τα οποία υπήρχαν υποψίες ότι σχετίζονται με παιδική κακοποίηση, από όλο τον κόσμο. Περίπου το 90% αυτών των αναφορών σχετίζεται με χώρες εκτός των ΗΠΑ.
Εκπρόσωπος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αρνήθηκε να σχολιάσει εάν το νομοθετικό σώμα είχε διεξαγάγει αξιολογήσεις για να καθορίσει τις συνέπειες από τη λήξη του νόμου.
Αλυσιδωτές επιπτώσεις σε όλο τον κόσμο
Η απόφαση της ΕΕ να απαγορεύσει τη σάρωση θα έχει αλυσιδωτές επιπτώσεις σε άλλες περιοχές του κόσμου, ανέφεραν ειδικοί σε θέματα ασφάλειας παιδιών. Πολλά εγκλήματα στο διαδίκτυο είναι διασυνοριακά, με τους δράστες να στέλνουν παράνομες εικόνες σε άτομα ή να στοχεύουν παιδιά σε άλλες χώρες. Οι «σεξουαλικοί εκβιαστές», οι οποίοι παρουσιάζονται ως ρομαντικά ενδιαφερόμενοι για να ξεγελάσουν τους ανθρώπους ώστε να στείλουν προσωπικές φωτογραφίες πριν προχωρήσουν σε απόπειρες εκβιασμού, ενδέχεται επίσης να εκμεταλλευτούν την αλλαγή του νόμου, σημείωσε ο Τζον Σίχαν.
«Ο δράστης μπορεί να βρίσκεται οπουδήποτε στον κόσμο, αλλά θα μπορούσε να έχει ανεμπόδιστη πρόσβαση σε ανηλίκους στην Ευρώπη, τώρα που υπάρχει νομική αβεβαιότητα γύρω από αυτές τις δικλείδες ασφαλείας και τις προστασίες για τον εντοπισμό περιπτώσεων αποπλάνησης ενός παιδιού», δήλωσε ο Τζον Σίχαν.
Χρόνια τεταμένων διαπραγματεύσεων
Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, ο προτεινόμενος κανονισμός για τη σεξουαλική κακοποίηση παιδιών βρισκόταν υπό διαπραγμάτευση, με τις διαφωνίες να προκύπτουν επειδή θα υποχρέωνε τις εταιρείες να λάβουν μέτρα για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων στις πλατφόρμες τους, δήλωσε η Χάνα Σουίρσκι, επικεφαλής πολιτικής και δημοσίων υποθέσεων στο Ίδρυμα Παρακολούθησης Διαδικτύου (Internet Watch Foundation), έναν βρετανικό μη κερδοσκοπικό οργανισμό για την ασφάλεια των παιδιών.
Οι υπερασπιστές της ιδιωτικότητας υποστηρίζουν ότι η σάρωση μηνυμάτων για παιδική κακοποίηση από τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας απειλεί τα θεμελιώδη δικαιώματα προστασίας της ιδιωτικής ζωής και την ασφάλεια των δεδομένων των πολιτών της ΕΕ, εξισώνοντας αυτά τα μέτρα με «έλεγχο συνομιλιών» (chat control) που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μαζική παρακολούθηση και ψευδώς θετικά αποτελέσματα.
