Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν βρίσκεται αντιμέτωπος με τη μεγαλύτερη πολιτική φθορά των τελευταίων ετών, ωστόσο η απάντησή του φαίνεται να περνά ολοένα και περισσότερο μέσα από τους κρατικούς θεσμούς και κυρίως τη Δικαιοσύνη.
Σύμφωνα με επικριτές του καθεστώτος, η τουρκική κυβέρνηση εντείνει τις πιέσεις απέναντι στο Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης και τον μοναδικό πολιτικό σχηματισμό που θεωρείται ικανός να απειλήσει σοβαρά την κυριαρχία του Τούρκου προέδρου.
Το τελευταίο επεισόδιο αυτής της αντιπαράθεσης ήρθε με την απόφαση εφετείου να απομακρύνει τον Οζγκιούρ Οζέλ από την ηγεσία του CHP. Η απόφαση βασίστηκε σε διαδικαστικές ενστάσεις που αφορούν το συνέδριο του κόμματος πριν από δύο χρόνια και τον τρόπο εκλογής του. Παρότι η αιτιολογία παρουσιάστηκε ως τεχνικής φύσεως, οι πολιτικές προεκτάσεις είναι ιδιαίτερα σοβαρές, καθώς για πρώτη φορά τουρκικό δικαστήριο παρεμβαίνει άμεσα στη λειτουργία ενός κόμματος της αντιπολίτευσης επιβάλλοντας την απομάκρυνση του προέδρου του.
Η εξέλιξη αυτή ακολουθεί τη σύλληψη και προφυλάκιση του δημάρχου Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, ο οποίος θεωρείται ο ισχυρότερος πολιτικός αντίπαλος του Ερντογάν ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2028. Ο Ιμάμογλου συνελήφθη τον Μάρτιο του 2025 με κατηγορίες διαφθοράς, τις οποίες ο ίδιος και το CHP απορρίπτουν ως πολιτικά υποκινούμενες. Μάλιστα, σύμφωνα με δημοσιεύματα, ορισμένοι από τους βασικούς μάρτυρες της υπόθεσης έχουν ήδη ανασκευάσει τις αρχικές τους καταθέσεις.
Από το 2024 μέχρι σήμερα, εκατοντάδες στελέχη και αιρετοί εκπρόσωποι του CHP έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με διώξεις και συλλήψεις. Παράλληλα, αρκετοί δήμαρχοι που ανήκουν στην αντιπολίτευση έχουν απομακρυνθεί από τα καθήκοντά τους και έχουν αντικατασταθεί από κρατικούς επιτρόπους που ορίστηκαν από την κυβέρνηση.
Η οικονομική διάσταση πίσω από τις πολιτικές εξελίξεις
Για πολλούς αναλυτές, η απομάκρυνση του Οζέλ αποτελεί ακόμη πιο σοβαρό πλήγμα από τη φυλάκιση του Ιμάμογλου. Ενώ η δεύτερη αφορούσε έναν συγκεκριμένο πολιτικό αντίπαλο, η πρώτη αγγίζει τον ίδιο τον θεσμό της πολιτικής αντιπολίτευσης και το δικαίωμα ενός κόμματος να επιλέγει ελεύθερα την ηγεσία του.
Πίσω από τις πολιτικές εξελίξεις, αρκετοί παρατηρητές βλέπουν και βαθύτερα οικονομικά συμφέροντα. Η Τουρκία επιχειρεί να εξελιχθεί σε κομβικό σημείο των εμπορικών διαδρομών που συνδέουν την Κίνα με την Ευρώπη μέσω της Κεντρικής Ασίας, της Κασπίας Θάλασσας και του Καυκάσου. Παράλληλα, η Άγκυρα επενδύει στην ανάπτυξη του Χρηματοοικονομικού Κέντρου της Κωνσταντινούπολης, το οποίο φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως περιφερειακός πόλος προσέλκυσης διεθνών κεφαλαίων.
Την ίδια στιγμή, η τουρκική κυβέρνηση προωθεί μεγάλης κλίμακας εξορυκτικά έργα, επεκτείνει τη στρατιωτική βιομηχανία και διατηρεί ένα ιδιαίτερα ευέλικτο εργασιακό πλαίσιο, το οποίο, σύμφωνα με επικριτές της, βασίζεται σε περιορισμένα εργασιακά δικαιώματα και χαμηλό κόστος εργασίας.
Ακαδημαϊκοί και πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι η πίεση προς την αντιπολίτευση δεν συνδέεται μόνο με την πολιτική επιβίωση του Ερντογάν, αλλά και με τη διατήρηση ενός οικονομικού μοντέλου που εξυπηρετεί ισχυρά επιχειρηματικά και διεθνή συμφέροντα.
Από τη συναίνεση στην καταστολή
Ο κοινωνιολόγος Τζιχάν Τουγάλ υποστηρίζει ότι το πολιτικό μοντέλο του AKP βασίστηκε για χρόνια στη σύνδεση ισλαμισμού, οικονομικής ανάπτυξης και δημοκρατικής νομιμοποίησης. Ωστόσο, καθώς η κοινωνική αποδοχή μειώνεται, το καθεστώς φαίνεται να στηρίζεται όλο και περισσότερο σε μηχανισμούς καταναγκασμού και ελέγχου.
Η καταστολή των διαδηλώσεων, οι διώξεις πολιτικών αντιπάλων και οι παρεμβάσεις στη λειτουργία των κομμάτων αποτελούν, σύμφωνα με τους επικριτές της κυβέρνησης, ενδείξεις μιας μετάβασης από τη συναίνεση στην επιβολή.
Γιατί οι επενδυτές εξακολουθούν να στηρίζουν τον Ερντογάν
Παρά την πολιτική φθορά του προέδρου, πολλοί ξένοι επενδυτές εξακολουθούν να θεωρούν τον Ερντογάν εγγυητή της σταθερότητας. Η παρουσία διεθνών κεφαλαίων σε τομείς όπως οι υποδομές, η άμυνα, η ενέργεια και τα ορυχεία δημιουργεί ισχυρά κίνητρα υπέρ της διατήρησης του σημερινού πλαισίου εξουσίας.
Όπως επισημαίνουν αναλυτές, ο Ερντογάν μπορεί θεωρητικά να αντικατασταθεί, ωστόσο μια πολιτική αλλαγή που θα αμφισβητούσε τις υφιστάμενες οικονομικές ισορροπίες και τις διεθνείς επενδυτικές συμφωνίες θεωρείται ιδιαίτερα δύσκολο να γίνει αποδεκτή από τα κέντρα ισχύος που επωφελούνται από το σημερινό μοντέλο.
Για τον λόγο αυτό, αρκετοί μελετητές περιγράφουν τον Τούρκο πρόεδρο όχι απλώς ως πολιτικό ηγέτη, αλλά ως τον διαχειριστή ενός πολύπλοκου πλέγματος οικονομικών, γεωπολιτικών και επιχειρηματικών συμφερόντων, η σταθερότητα του οποίου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την παραμονή του ίδιου στην εξουσία.
